آنچه از سؤال شما متوجه شدم این است که موضوع دربارهٔ افزایش ریزش و نازک‌تر شدن موها در ۱۶سالگی، همراه با سابقهٔ خانوادگی ریزش مو است.
سابقهٔ ریزش مو در پدر و برادرتان احتمال ریزش ارثی را بیشتر می‌کند، اما به‌تنهایی تشخیص را قطعی نمی‌کند. دیده‌شدن پوست سر زیر نور مستقیم یا هنگام خیس‌بودن موها تا حدی طبیعی است؛ چیزی که بررسی را ضروری می‌کند، کاهش تراکم و نازک‌شدن موها نسبت به گذشته است.
چه علت‌هایی برای شما مطرح است
- ریزش موی ارثی: ممکن است از سال‌های نوجوانی و پس از بلوغ آغاز شود. معمولاً موها به‌تدریج نازک‌تر می‌شوند و کم‌پشتی در جلوی سر، شقیقه‌ها، بالای سر یا پهن‌شدن فرق مو بیشتر دیده می‌شود.
- ریزش موقت یا تلوژن افلوویوم: گاهی حدود دو تا سه ماه بعد از تب یا بیماری، استرس قابل‌توجه، کاهش وزن، رژیم محدود یا کم‌خوری شروع می‌شود و معمولاً ریزش در سراسر سر افزایش پیدا می‌کند.
- کمبود آهن یا دریافت ناکافی پروتئین و انرژی: به‌ویژه با تغذیهٔ محدود، خستگی، رنگ‌پریدگی یا در صورت داشتن قاعدگی‌های سنگین مطرح است.
- اختلال تیروئید یا برخی داروها: بسته به علائم همراه و سابقهٔ مصرف دارو بررسی می‌شوند.
- کشش و آسیب ساقهٔ مو: بستن محکم مو، اکستنشن، دکلره و حرارت زیاد می‌توانند باعث کم‌پشتی یا شکستگی مو شوند.
نداشتن خارش و شوره، بعضی مشکلات التهابی پوست سر را کمتر مطرح می‌کند، ولی ریزش ارثی یا موقت معمولاً بدون این علائم هم رخ می‌دهند. همچنین ممکن است بیش از یک علت هم‌زمان وجود داشته باشد.
آیا معاینه و آزمایش لازم است
بله؛ با توجه به سن شما و تغییر قابل‌مشاهدهٔ ضخامت و تراکم موها، بهتر است طی چند هفتهٔ آینده متخصص پوست معاینه‌تان کند. این وضعیت معمولاً اورژانسی نیست، اما بهتر است ماه‌ها صرف امتحان‌کردن محصولات مختلف نشود.
پزشک با بررسی الگوی کم‌پشتی و مشاهدهٔ پوست سر با دستگاه بزرگ‌نمایی، تفاوت بین نازک‌شدن ارثی، ریزش موقت و شکستگی مو را بررسی می‌کند. زمان شروع ریزش، بیماری یا استرس اخیر، رژیم غذایی، تغییر وزن و داروهای مصرفی هم مهم‌اند.
آزمایش برای همه یکسان نیست. بر اساس معاینه و شرح‌حال ممکن است این موارد درخواست شوند:
- شمارش سلول‌های خون یا CBC و فریتین برای بررسی کم‌خونی و ذخیرهٔ آهن
- TSH برای بررسی عملکرد تیروئید
- ویتامین D، روی یا B12 فقط در صورت وجود احتمال کمبود یا عوامل خطر
آزمایش هورمونی هم برای همه لازم نیست؛ اگر قاعدگی دارید و همراه با ریزش مو دچار بی‌نظمی قابل‌توجه قاعدگی، موهای زائد یا جوش شدید شده‌اید، این موارد را به پزشک بگویید.
فعلاً چه روتینی رعایت کنید
- موها را متناسب با چربی پوست سر با شامپوی ملایم بشویید؛ کم‌کردن شست‌وشو ریزش را درمان نمی‌کند. با نبود شوره و خارش، شامپوی ضدشورهٔ درمانی ضرورت مشخصی ندارد.
- از بستن محکم مو، کشیدن مو هنگام شانه‌کردن، دکلره و حرارت زیاد خودداری کنید.
- غذای کافی و متنوع بخورید و روزانه منابع پروتئین مانند تخم‌مرغ، حبوبات، لبنیات یا گوشت در برنامه داشته باشید. رژیم کاهش وزن شدید نگیرید.
- آهن، زینک، بیوتین یا مکمل‌های «ضدریزش» را بدون مشخص‌شدن نیاز مصرف نکنید؛ مصرف بیشتر الزاماً مفید نیست و بعضی مکمل‌ها در مقدار زیاد خودشان ریزش ایجاد می‌کنند.
- ماهی یک‌بار از فرق و بالای سر، با موهای خشک، نور و زاویهٔ ثابت عکس بگیرید. مقایسهٔ روزانه یا شمردن مداوم موها معمولاً کمک چندانی نمی‌کند.
آیا باید دارو شروع کنید
در ۱۶سالگی ماینوکسیدیل، فیناستراید یا داروهای هورمونی را خودسرانه شروع نکنید. ماینوکسیدیل برای مصرف معمول و خودسرانهٔ زیر ۱۸ سال توصیه نشده است؛ بااین‌حال متخصص پوست ممکن است پس از تشخیص، در بعضی نوجوانان آن را با نظارت تجویز کند. فیناستراید نیز درمان معمول افراد زیر ۱۸ سال نیست.
اگر علت، کمبود غذایی یا ریزش موقت باشد، درمان روی برطرف‌کردن همان عامل متمرکز می‌شود. اگر ریزش ارثی تأیید شود، درمان متناسب با سن شما انتخاب می‌شود و ارزیابی نتیجه معمولاً چند ماه زمان می‌برد. شامپوها و روغن‌های تقویتی به‌تنهایی نازک‌شدن ارثی مو را متوقف نمی‌کنند.
اگر نواحی کاملاً خالی و سکه‌ای، ریزش بسیار سریع، درد و قرمزی، زخم یا ریزش ابرو و مژه ایجاد شد، زودتر مراجعه کنید.
با توضیحاتی که داده‌اید، ریزش ارثی یکی از احتمال‌های مهم است، اما علت‌های قابل‌اصلاح هم باید بررسی شوند. اقدام مناسب شما معاینهٔ متخصص پوست، آزمایش هدفمند در صورت نیاز و مراقبت ملایم از موهاست؛ شروع دارو پیش از تشخیص در این سن مناسب نیست.
